Bioeşdeğer Hormon Replasman Tedavisi (BHRT)
Sönmezer Doğurganlık Akademisi
HASTA BİLGİLENDİRME METNİ
BHRT Nedir?
Bioeşdeğer Hormon Replasman Tedavisi (BHRT), insan vücudunda doğal olarak sentezlenen hormonlarla kimyasal ve moleküler olarak aynı yapıda olan hormonların tedavi amacıyla yerine konmasıdır.
BHRT;
- Perimenopozal dönemde hormon dengesizliğine bağlı semptomların azaltılması,
- Menopoz ve sonrası dönemde azalan östrojen, progesteron ve testosteron hormonlarının yerine konması,
- Yaşam kalitesinin artırılması amacıyla uygulanabilir.
BHRT’nin menopoz sonrası hormon eksikliğine bağlı olası risk oluşturan tüm hastalıkları önlediğine dair kesin bilimsel kanıt bulunmamaktadır.
Tedavi semptom kontrolü ve yaşam kalitesi iyileştirme amaçlıdır.
Menopoz Sonrası Hormon Eksikliğine Bağlı Olası Sağlık Sorunları
Nörolojik ve Psikolojik
- Hafıza ve dikkat fonksiyonlarında azalma
- Depresyon ve anksiyete
- Uyku bozuklukları
- Kognitif fonksiyonlarda yaşa bağlı gerileme
Kardiyovasküler Sistem
- Ateroskleroz ( damar sertliği ) gelişimi
- Dislipidemi
- Kardiyovasküler hastalık riskinde artış
- MI ( kalp krizi) riskinde artış
Kemik ve Kas Sistemi
- Osteoporoz( kemik erimesi )
- Kırık riskinde artış
- Sarkopeni ( kas kütlesinde azalma)
Ürogenital Sistem
- Vajinal atrofi, kuruluk ve disparoni ( ağrılı cinsel ilişki ) , cinsel isteksizlik
- Alt üriner sistem semptomları, dirençli idrar yolları enfeksiyonları ve idrar kaçırma
Metabolik ve Diğer
- Kilo artışı ve santral göbek çevresinde yağlanma
- İnsülin direnci
- Cilt ve bağışıklık fonksiyonlarında değişiklikler
BHRT bu riskleri azaltmaya yardımcı olabilir, ancak tamamen önlediği garanti edilemez.
Kullanılan Hormonlar ve Uygulama Yöntemleri
Estradiol (E2)
- Transdermal jel, patch veya oral tablet formunda uygulanabilir.
Mikronize Progesteron
- Oral veya vajinal kapsül şeklinde uygulanır.
Testosteron
- Gerektiğinde transdermal jel formunda kullanılır.
Estriol
- Vajinal lokal jel veya krem olarak uygulanır.
Tedavi Şeması ve Kişiselleştirme
- Tedavi dozu, süresi ve protokolü hastanın:
- Klinik semptomları
- Laboratuvar sonuçları
- Yaşı ve menopoz durumu
- Kişisel ek hastalıkları ve ailesel hastalık öyküsü
- Yaşam tarzı ve risk faktörleri dikkate alınarak kişiye özel olarak planlanır ve hekim tarafından değiştirilebilir.
Olası Yan Etkiler
BHRT sırasında aşağıdaki yan etkiler görülebilir:
- Meme hassasiyeti ve dolgunluk
- Baş ağrısı
- Bulantı
- Ciltte lokal irritasyon ve Allerji
- Vajinal lekelenme veya kanama
- Ruh hali değişiklikleri
- Bu belirtiler geliştiğinde hekime başvurulmalıdır.
Meme Kanseri ve Uzun Dönem Riskler
Bilimsel çalışmalar hormon tedavisine bağlı meme kanseri riskinin;
- Hormonun türüne
- Dozuna
- Kullanım süresine
- Başlama yaşına
- Bireysel risk faktörlerine bağlı olarak değiştiğini göstermektedir.
Transdermal (Cilt Üzerine Uygulanan) Östrojen
Çeşitli kohort çalışmalar ve meta-analizler, ciltten uygulanan östrojenin oral östrojene kıyasla daha düşük tromboemboli ve kardiyovasküler risk profiline sahip olabileceğini göstermiştir.
Mikronize (Bioeşdeğer) Progesteron
Sentetik progestinlerden farklı olarak mikronize progesteronun meme kanseri riskinde daha düşük veya nötr risk profiline sahip olabileceğini bildiren epidemiyolojik çalışmalar bulunmaktadır.
Transdermal Östrojen + Vajinal Progesteron Kombinasyonu
Bazı gözlemsel kohort çalışmaları ve sistematik derlemeler:
- Ciltten uygulanan östrojen ve mikronize progesteron kombinasyonlarının meme kanseri riskinde belirgin artış göstermediğini veya nötr risk profiline sahip olabileceğini bildirmiştir.
- Bu rejimlerin, sentetik progestin içeren klasik oral kombinasyonlara göre daha güvenli hormon replasman protokolleri arasında kabul edildiğini gösteren yayınlar bulunmaktadır.
Bununla birlikte, hormon tedavisinin meme kanseri riskini tamamen ortadan kaldırdığı veya hiçbir risk oluşturmadığı kesin olarak söylenemez.
Bireysel Risk Faktörleri
- Meme kanseri gelişimi birçok faktöre bağlıdır:
- Genetik yatkınlık (BRCA mutasyonları vb.)
- Yaş
- Vücut kitle indeksi
- Alkol ve sigara kullanımı
- Önceden var olan meme hastalıkları
- Yaşam tarzı faktörleri
Hormon tedavisi meme kanserinin tek nedeni değildir; bireysel risk faktörleri belirleyici rol oynar.
Kardiyovasküler ve Tromboembolik Riskler
- Oral östrojen preparatları venöz tromboemboli ve inme riskini artırabilir.
- Transdermal östrojenin bu risk açısından daha düşük risk profiline sahip olduğu bildirilmektedir
8. Endometriyum ve Diğer Riskler
Uterusu olan kadınlarda östrojenin tek başına kullanımı endometriyal hiperplazi ( rahim içi duvarında kalınlaşma ) ve rahim kanseri riskini artırabilir. - Bu nedenle progesteron ile kombine kullanım önerilir.
- Eşlik Eden Hastalıklar ve Özel Risk Durumları
Bazı sistemik hastalıklar BHRT sırasında özel değerlendirme gerektirir:
Kardiyovasküler hastalıklar, tromboemboli öyküsü, metabolik sendrom, diyabet, obezite, tiroid hastalıkları, migren, psikiyatrik hastalıklar, karaciğer hastalıkları, hormon duyarlı jinekolojik hastalıklar (endometriozis, adenomyozis, miyomlar) ve otoimmün hastalıklar (Sistemik Lupus Eritematozus, Romatoid Artrit, Hashimoto tiroiditi, Ailesel Akdeniz Ateşi, inflamatuar barsak hastalıkları) BHRT sırasında özel değerlendirme gerektiren durumlar arasındadır.
Tedavi kararı bireysel risk–fayda analizi sonrası ve gerekli durumlarda ilgili branş hekimleri ile birlikte planlanır.
Otoimmün hastalığı olan bireylerde hormon tedavisinin inflamasyon ve tromboemboli riskini etkileyebileceği bildirilmiştir.
Emdometriozis , adenomyozis hastalarında BHRT kullanımı bireysel risk-fayda değerlendirmesi sonrası planlanır ve gerekli durumlarda progesteron içeren rejimler tercih edilir.
Diyabet, hipertansiyon, karaciğer ve böbrek hastalıkları ile migren (özellikle auralı migren) varlığında hormon tedavisi doz, uygulama yolu ve izlem açısından bireyselleştirilmiş olarak planlanmalıdır.
Tedavi kararı ilgili branş hekimi ile birlikte değerlendirilmelidir.
Bu yaklaşım ACOG, NAMS ve ESMO klinik kılavuzları doğrultusunda önerilmektedir.
Kontrendikasyonlar
Aşağıdaki durumlarda hormon tedavisi kontrendike olabilir veya dikkatle kullanılmalıdır:
- Aktif veya geçmiş meme kanseri
- Endometriyal kanser
- Açıklanamayan vajinal kanama
- Aktif tromboemboli ve Pıhtılaşma Bozuklukları
- Derin ven trombozu veya pulmoner emboli öyküsü
- Kalıtsal trombofili durumları
- Ağır karaciğer hastalığı
- Kontrolsüz hipertansiyon
- Gebelik
Takip ve Kontrol
BHRT sırasında düzenli takip gereklidir:
- Başlangıç değerlendirmesi ve laboratuvar testleri
- 3–6 ayda klinik ve hormonal değerlendirme
- Yıllık mamografi / meme USG ve pelvik ultrasonografi
- Kemik mineral yoğunluğu ölçümü
Bu bilgilendirme metni genel bilgi amaçlıdır ve kişisel tıbbi danışmanlık yerine geçmez.
BHRT tedavisi her hasta için bireysel risk-fayda değerlendirmesi sonrası planlanır.
Tedaviye başlanması veya sürdürülmesi hekimin klinik kararı ve hastanın aydınlatılmış onamı ile gerçekleştirilir.
Tüm tıbbi işlemlerde olduğu gibi BHRT’de de istenmeyen sonuçlar ve komplikasyonlar ortaya çıkabilir.
“Bu sayfadaki bilgiler tanı ve tedavi amacıyla kullanılmamalı, bireysel tedavi planı yalnızca hekim değerlendirmesi ile yapılmalıdır.”
12-KAYNAKLAR
Guidelines
- NAMS 2022 Position Statement
- ACOG Practice Bulletins on Menopausal Hormone Therapy
- Endocrine Society Clinical Practice Guidelines
- IMS Global Consensus Statement
- NICE Guideline NG23
Major Trials & Reviews
- Women’s Health Initiative (WHI) trials
- Canonico et al., Circulation
- Fournier et al., Breast Cancer Research and Treatment
- Stute et al., Climacteric systematic review
- Cochrane Database Systematic Reviews
- Manson et al., JAMA review